راهنما آماده است
در این راهنما
۱. پاراتیروئید چیست؟
- پاراتیروئیدها معمولاً چهار غده کوچک پشت تیروئید هستند، اما تعداد و محل آن‌ها می‌تواند متفاوت باشد. هورمون پاراتیروئید یا PTH از طریق استخوان، کلیه و سیستم ویتامین D به تنظیم کلسیم خون کمک می‌کند. بیماری پاراتیروئید با کم‌کاری یا پرکاری تیروئید متفاوت است.
طرح مفهومی برداشت پاراتیروئید؛ محل معمول غدد پشت تیروئید است.
تصویرسازی مفهومی با هوش مصنوعی؛ نه نتیجه عمل بیمار و نه نقشه دقیق جراحی.
۲. انواع بیماری
- در پرکاری اولیه، یک یا چند غده بیش از نیاز PTH ترشح می‌کنند؛ علت شایع آدنوم خوش‌خیم است و گاهی چند غده بزرگ شده‌اند. سرطان پاراتیروئید نادر است. پرکاری ثانویه پاسخی به مشکلاتی مثل بیماری مزمن کلیه، کمبود ویتامین D یا کاهش جذب کلسیم است. بیماری طولانی‌مدت، معمولاً در زمینه نارسایی کلیه، گاهی به پرکاری خودمختار یا ثالثیه تبدیل می‌شود.
- کمبود PTH، مثلاً پس از بعضی جراحی‌های گردن، ممکن است افت کلسیم ایجاد کند. بالا بودن PTH به‌تنهایی برای تشخیص آدنوم یا تصمیم به جراحی کافی نیست.
۳. علائم و اثرات احتمالی
- کلسیم بالا ممکن است تشنگی، ادرار زیاد، یبوست، خستگی یا ضعف ایجاد کند؛ بسیاری از بیماران علامتی ندارند. سنگ کلیه، افت عملکرد کلیه، کاهش تراکم استخوان و شکستگی از پیامدهای مهم‌اند. اختلال تمرکز یا خلق علت‌های مختلفی دارد و همه این علائم الزاماً با درمان برطرف نمی‌شوند.
۴. چگونه تشخیص داده می‌شود؟
- بررسی می‌تواند شامل تکرار کلسیم تصحیح‌شده با آلبومین یا کلسیم یونیزه همراه PTH، فسفر، ویتامین D و عملکرد کلیه باشد. سنجش تراکم استخوان، تصویربرداری کلیه و کلسیم ادرار برای ارزیابی پیامدها و تشخیص‌های مشابه کمک می‌کنند. داروهایی مانند لیتیوم یا تیازید باید بررسی شوند؛ آن‌ها را خودسرانه قطع نکنید.
- هیپرکلسمی خانوادگی با دفع کم کلسیم ادرار می‌تواند شبیه پرکاری اولیه باشد و معمولاً از جراحی پاراتیروئید سود نمی‌برد؛ شرح‌حال خانوادگی، آزمایش ادرار و گاهی ژنتیک کمک‌کننده‌اند. پس از جراحی چاقی، کمبود ویتامین D یا کاهش جذب کلسیم می‌تواند PTH را بالا ببرد؛ نوع عمل و مکمل‌ها را اطلاع دهید.
۵. نقش سونوگرافی و اسکن
- سونوگرافی، اسکن سستامیبی و در موارد منتخب 4D-CT یا روش‌های تخصصی دیگر برای یافتن محل غده هنگام برنامه‌ریزی عمل استفاده می‌شوند؛ تشخیص اصلی با آزمایش‌های خون است. اسکن منفی بیماری را رد نمی‌کند و به‌تنهایی مانع جراحی نیست. بارداری را قبل از بررسی‌های پرتودار اعلام کنید.
۶. چه زمانی جراحی لازم است؟
- برای بیمار مناسب مبتلا به پرکاری اولیه، جراحی درمان قطعی بیماری است. علائم، سنگ کلیه، پوکی استخوان یا شکستگی، افت کارکرد کلیه، میزان افزایش کلسیم، سن و ترجیح بیمار در تصمیم اثر دارند. بعضی افراد بدون علامت هم معیار جراحی دارند.
- در بیماری خفیف ممکن است پایش منظم کلسیم، کلیه و استخوان انتخاب شود. بعضی داروها کلسیم را کنترل یا از استخوان محافظت می‌کنند، اما آدنوم را خارج نمی‌کنند. پرکاری ثانویه ابتدا با اصلاح علت درمان می‌شود؛ موارد شدید و مقاوم مرتبط با کلیه ممکن است با نظر مشترک نفرولوژی و جراحی به عمل نیاز داشته باشند.
۷. روش‌های جراحی
- در جراحی متمرکز، غده غیرطبیعی که محل آن مشخص است برداشته می‌شود؛ اگر چند غده درگیر باشند یا محل نامشخص باشد، بررسی دوطرفه گردن ممکن است لازم شود. سنجش PTH حین عمل می‌تواند در ارزیابی پاسخ کمک کند. در بیماری چندغده‌ای یا کلیوی، برنامه حفظ بافت کافیِ فعال اختصاصی است؛ گاهی برداشت ساب‌توتال یا پیوند بافت به محل دیگر انجام می‌شود.
- در بیماری منفرد پاراتیروئید، تیروئید به‌طور معمول برداشته نمی‌شود. اگر هم‌زمان عمل تیروئید پیشنهاد شد دلیل آن را جداگانه بپرسید. بیهوشی عمومی معمول است؛ در بعضی عمل‌های متمرکز روش بی‌حسی دیگری قابل انتخاب است.
۸. آمادگی قبل از عمل
- روند آزمایش‌های کلسیم و PTH، تراکم استخوان، بررسی کلیه، اسکن‌ها و فهرست داروها را همراه داشته باشید. جراحی قبلی گردن، تغییر صدا، بیماری کلیه، عمل چاقی، بارداری و بیماری غدد در خانواده را اعلام کنید. در سن پایین، درگیری چند غده یا سابقه خانوادگی خاص، بررسی ژنتیک ممکن است لازم شود.
- کمبود ویتامین D باید زیر نظر پزشک اصلاح شود. دستور ناشتا بودن و داروها را رعایت کنید. دریافت کلسیم فردی تنظیم می‌شود؛ از مصرف زیاد مکمل یا محدودیت شدید خودسرانه پرهیز کنید. برای کمک پس از ترخیص برنامه داشته باشید.
۹. عوارض و روزهای اول
- خونریزی گردن، آسیب عصب صدا، عفونت، افت کلسیم و باقی‌ماندن یا عود پرکاری از خطرات احتمالی‌اند. در سندرم استخوان گرسنه، استخوان پس از درمان مقدار زیادی مواد معدنی جذب می‌کند و ممکن است نیاز به جایگزینی قابل توجه کلسیم و ویتامین D زیر نظر پزشک باشد؛ خطر در بیماری شدید استخوان و پرکاری مرتبط با کلیه بیشتر است.
- کلسیم و در صورت نیاز PTH و منیزیم پایش می‌شوند. زمان ترخیص به ثبات وضعیت و نوع عمل بستگی دارد. راه‌رفتن سبک، غذاخوردن طبق تحمل و رعایت دستور زخم توصیه می‌شود. بار سنگین تا اجازه پزشک محدود است؛ چسب زخم را نکنید و زخم باز را در آب غوطه‌ور نکنید.
۱۰. مکمل‌ها و پیگیری
- کلسیم و ویتامین D را دقیقاً مطابق نسخه مصرف کنید؛ بعضی بیماران به فرم فعال ویتامین D نیاز دارند. نیاز بدن ممکن است سریع تغییر کند، بنابراین آزمایش‌ها را به‌موقع انجام دهید و دوزهای بالا را خودسرانه تغییر ندهید. اگر لووتیروکسین مصرف می‌کنید، کلسیم حداقل چهار ساعت از آن فاصله داشته باشد.
- جواب پاتولوژی و آزمایش‌های بعدی کلسیم و PTH باید پیگیری شوند. به دلیل احتمال عود، پایش طولانی‌مدت کلسیم و برحسب شرایط بررسی استخوان و کلیه لازم است. جراحی پاراتیروئید به‌تنهایی معمولاً نیاز به هورمون تیروئید مادام‌العمر ایجاد نمی‌کند.
۱۱. سؤال‌های مهم برای مشاوره
- افزایش PTH من اولیه است یا ثانویه؟ کمبود ویتامین D، بیماری کلیه و علت خانوادگی با کلسیم ادرار پایین بررسی شده‌اند؟ احتمال درگیری یک غده است یا چند غده؟ برنامه کلسیم بعد از عمل چیست و پس از بازگشت به شهر یا کشور خود کجا پیگیری کنم؟
- خلاصه ترخیص، دوز مکمل‌ها، تاریخ آزمایش‌ها و شماره تماس ضروری را نگه دارید. سرعت بهبود و کاهش علائم بین افراد متفاوت است و ناپدیدشدن همه علائم غیراختصاصی تضمین نمی‌شود.
۱۲. علائم هشدار
- تورم سریع گردن، تنگی نفس، تنفس صدادار یا خونریزی قابل توجه پس از عمل اورژانسی است؛ در ترکیه با ۱۱۲ تماس بگیرید و منتظر پاسخ آنلاین نمانید.
- گزگز جدید دور لب یا انگشتان، گرفتگی یا اسپاسم عضله ممکن است از افت کلسیم باشد و تماس سریع با تیم درمان لازم دارد. اسپاسم شدید، تشنج، غش یا مشکل تنفس نیاز به اورژانس دارد. گیجی، استفراغ مداوم، کم‌آبی شدید یا ضعف شدید همراه کلسیم بالا نیز باید فوری بررسی شود. تب، چرک یا قرمزی منتشر زخم را سریع اطلاع دهید.
منابع علمی
آیا این آموزش برای شما مفید بود؟
نظر شما به کامل‌تر شدن این آموزش کمک می‌کند.